คุมงานสร้างบ้านเองโดยไม่มีวิศวกรควบคุมงาน เสี่ยงอะไรบ้าง

วิศวกรควบคุมงานคือใคร ทำไมกฎหมายถึงพูดถึงตำแหน่งนี้

วิศวกรควบคุมงานหรือผู้ควบคุมงาน คือบุคคลที่รับผิดชอบดูแลการก่อสร้าง ดัดแปลง หรือรื้อถอนอาคารให้เป็นไปตามแบบที่ได้รับอนุญาต ตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ซึ่งกำหนดให้ผู้ขออนุญาตก่อสร้างต้องแจ้งชื่อผู้ควบคุมงาน พร้อมวันเริ่มต้นและวันสิ้นสุดงานต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นให้ทราบ

หลายคนเข้าใจว่าตำแหน่งนี้เป็นแค่พิธีการทางเอกสาร แต่ในทางปฏิบัติผู้ควบคุมงานคือคนที่ต้องรับผิดชอบหากงานก่อสร้างไม่เป็นไปตามแบบหรือมาตรฐานความปลอดภัย โดยเฉพาะงานโครงสร้างที่ส่งผลต่อความมั่นคงของบ้านในระยะยาว หน้าที่นี้จึงมีน้ำหนักมากกว่าการเซ็นชื่อในเอกสารขออนุญาตเพียงอย่างเดียว

เจ้าของบ้านหลายคนในต่างจังหวัดเลือกคุมงานเองทั้งหมดเพื่อประหยัดค่าใช้จ่าย โดยไม่รู้ว่าจุดนี้มีความเสี่ยงทางกฎหมายและทางเทคนิคที่มากกว่าที่คิด บางรายรู้ตัวอีกทีก็ตอนที่บ้านเกิดปัญหาแล้วและต้องหาคนมารับผิดชอบย้อนหลัง

บ้านขนาดไหนที่กฎหมายเข้มงวดเรื่องวิศวกรควบคุมงานเป็นพิเศษ

บ้านพักอาศัยส่วนบุคคลทั่วไปที่มีขนาดไม่ใหญ่มากและไม่มีโครงสร้างพิเศษ เช่น ช่วงเสากว้างผิดปกติหรือความสูงเกินมาตรฐานบ้านทั่วไป มักไม่เข้าข่ายงานวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมตามเกณฑ์ที่กฎกระทรวงกำหนดไว้ แต่ยังคงต้องมีผู้ควบคุมงานตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคารอยู่ดี

ในทางกลับกัน บ้านที่มีโครงสร้างซับซ้อนกว่าปกติ เช่น มีชั้นลอยหลายจุด ช่วงเสากว้างมาก หรือมีการต่อเติมโครงสร้างขนาดใหญ่ มีแนวโน้มเข้าข่ายที่ต้องใช้วิศวกรที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมโดยตรงมากกว่าบ้านทรงมาตรฐานทั่วไป

เพราะเกณฑ์ที่แน่นอนขึ้นอยู่กับรายละเอียดโครงสร้างของแต่ละหลัง เจ้าของบ้านที่ไม่แน่ใจว่าบ้านของตัวเองเข้าข่ายหรือไม่ ควรสอบถามกับวิศวกรหรือสภาวิศวกรโดยตรงเป็นรายกรณี แทนที่จะเดาเอาเองจากขนาดบ้านคร่าว ๆ การขอความเห็นจากผู้ออกแบบตั้งแต่ขั้นทำแบบก่อสร้างก็ช่วยให้ทราบคำตอบนี้ได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ เช่นกัน

ความเสี่ยงจริงที่เกิดขึ้นเมื่อไม่มีผู้ควบคุมงานที่มีความรู้เพียงพอ

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคืองานฐานรากและโครงสร้างที่ไม่ได้ตรวจสอบระหว่างทาง เช่น ระยะเหล็กเสริมไม่ตรงแบบ หรือคอนกรีตที่ผสมไม่ได้มาตรฐาน ซึ่งเป็นจุดที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่าหลังเทงานเสร็จแล้ว และมักไม่มีใครทักท้วงหากไม่มีผู้ควบคุมงานที่เข้าใจแบบจริง

เมื่อไม่มีผู้ควบคุมงานที่เข้าใจ BOQ และแบบก่อสร้างอย่างละเอียด ผู้รับเหมาบางรายอาจปรับลดสเปกวัสดุหรือเปลี่ยนวิธีการทำงานโดยไม่แจ้งเจ้าของบ้าน เพราะรู้ว่าไม่มีใครตรวจสอบทันที ความเสียหายมักปรากฏชัดหลังเข้าอยู่แล้วหลายเดือนหรือหลายปี

ในกรณีที่เกิดข้อพิพาทกับผู้รับเหมา การไม่มีผู้ควบคุมงานที่มีบันทึกการตรวจงานอย่างเป็นระบบ ยังทำให้เจ้าของบ้านเสียเปรียบเวลาต้องพิสูจน์ว่าปัญหาที่เกิดขึ้นมาจากฝีมือผู้รับเหมาจริง ไม่ใช่จากการใช้งานของเจ้าของบ้านเอง คดีความด้านงานก่อสร้างหลายกรณีจบลงด้วยการที่เจ้าของบ้านแพ้คดีเพียงเพราะไม่มีหลักฐานการตรวจงานเก็บไว้ตั้งแต่ต้น

หน้าที่ที่ผู้ควบคุมงานต้องทำ ซึ่งเจ้าของบ้านมักทำเองไม่ครบ

ผู้ควบคุมงานที่ทำหน้าที่ครบถ้วนต้องตรวจสอบงานแต่ละขั้นตอนก่อนอนุมัติให้เบิกงวดเงิน เทียบกับ BOQ และแบบก่อสร้างทุกครั้ง ไม่ใช่แค่เดินดูด้วยสายตาว่าน่าจะเสร็จแล้ว ซึ่งเป็นสิ่งที่เจ้าของบ้านที่ไม่มีพื้นฐานด้านการก่อสร้างมักทำได้ไม่ครบ

การตรวจสอบวัสดุที่เข้าไซต์งานว่าตรงตามยี่ห้อและเกรดที่ระบุไว้ในสัญญาหรือไม่ ก็เป็นหน้าที่ที่ต้องทำอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่ตรวจแค่ครั้งแรกแล้วปล่อยผ่านในงวดถัดไป เพราะผู้รับเหมาบางรายอาจเปลี่ยนวัสดุกลางทางเมื่อเห็นว่าไม่มีใครตรวจสอบต่อเนื่อง

การจดบันทึกและถ่ายภาพความคืบหน้าของงานแต่ละจุดไว้เป็นหลักฐาน ก็เป็นส่วนหนึ่งของหน้าที่ผู้ควบคุมงานที่มักถูกมองข้าม แต่กลับมีประโยชน์มากที่สุดหากเกิดปัญหาที่ต้องพิสูจน์ย้อนหลัง โดยเฉพาะงานที่ถูกปิดทับด้วยวัสดุอื่นในภายหลัง เช่น งานเดินท่อในผนังหรืองานเหล็กเสริมใต้พื้น ซึ่งตรวจสอบซ้ำไม่ได้อีกแล้วหลังปิดงาน

ทางเลือกสำหรับเจ้าของบ้านที่ไม่อยากจ้างวิศวกรควบคุมงานเต็มเวลา

การจ้างวิศวกรควบคุมงานเต็มเวลาอาจไม่จำเป็นสำหรับบ้านทุกหลัง แต่การจ้างผู้ตรวจสอบอิสระมาตรวจงานเป็นช่วง ๆ ตามงวดเบิกเงิน เป็นทางเลือกที่ใช้ต้นทุนน้อยกว่าแต่ยังได้มุมมองจากผู้มีความรู้ด้านโครงสร้างมาช่วยตรวจสอบจุดสำคัญ

หากเลือกจ้างบริษัทรับสร้างบ้านที่มีผู้ควบคุมงานเป็นส่วนหนึ่งของบริการอยู่แล้ว เจ้าของบ้านควรสอบถามให้ชัดว่าผู้ควบคุมงานคนนั้นเข้าไซต์งานบ่อยแค่ไหน และมีระบบตรวจสอบงานอย่างไร ไม่ใช่แค่มีชื่อในเอกสารขออนุญาตเท่านั้น

ไม่ว่าจะเลือกทางไหน หลักการสำคัญคือต้องมีคนที่เข้าใจแบบและ BOQ จริง ๆ คอยตรวจสอบงานแทนเจ้าของบ้านอย่างสม่ำเสมอ ไม่ปล่อยให้ผู้รับเหมาเป็นทั้งผู้สร้างและผู้ตรวจสอบตัวเองในเวลาเดียวกัน

มุมมองเรื่องผู้ควบคุมงานก่อนตัดสินใจสร้างบ้าน

ทีม OBILIS จัดให้มีผู้ควบคุมงานเข้าตรวจไซต์งานตามรอบที่กำหนดไว้ชัดเจนสำหรับทุกโครงการ พร้อมเทียบงานจริงกับ BOQ และแบบก่อสร้างทุกงวดก่อนอนุมัติเบิกเงิน เพื่อลดความเสี่ยงที่เจ้าของบ้านต้องมาพิสูจน์ปัญหาย้อนหลังเอง

ถ้าอยากเห็นตัวเลขของบ้านหลังที่คุณวางแผนไว้จริง ๆ ลองคำนวณราคาบ้านเบื้องต้นดูก่อนได้ หรือติดต่อทีมงานเพื่อขอประเมินจากแบบบ้านและที่ดินจริงของคุณ

หากเจ้าของบ้านตัดสินใจใช้ผู้รับเหมาอิสระโดยไม่ผ่านบริษัทรับสร้างบ้าน คำแนะนำคือควรจ้างผู้ควบคุมงานหรือผู้ตรวจสอบอิสระเพิ่มเติมเสมอ ไม่ว่าบ้านหลังนั้นจะเข้าข่ายบังคับทางกฎหมายหรือไม่ก็ตาม เพราะต้นทุนการจ้างมักน้อยกว่าความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นภายหลังมาก

การลงทุนเรื่องผู้ควบคุมงานตั้งแต่ต้น จึงไม่ใช่ค่าใช้จ่ายฟุ่มเฟือย แต่เป็นส่วนหนึ่งของการป้องกันความเสี่ยงที่สำคัญไม่แพ้การเลือกแบบบ้านหรือเลือกผู้รับเหมาเลย เจ้าของบ้านที่มองข้ามจุดนี้มักต้องเสียเงินซ่อมแซมภายหลังมากกว่าค่าจ้างผู้ควบคุมงานหลายเท่าตัว

บทความที่เกี่ยวข้อง: ตรวจรับบ้านก่อนโอน เช็กอะไรบ้างถึงจะไม่ตามแก้ทีหลัง | งวดงานก่อสร้าง แบ่งจ่ายกี่งวดถึงจะปลอดภัยกับเจ้าของบ้าน

เรื่องนี้ทีมงานเจอหน้างานบ่อย ถ้าอยากปรึกษาก่อนตัดสินใจ ดูขอบเขตงานได้ที่หน้ารับสร้างบ้านโคราช

คำถามที่พบบ่อย

บ้านชั้นเดียวธรรมดา จำเป็นต้องมีวิศวกรควบคุมงานไหม

บ้านชั้นเดียวทั่วไปที่ไม่มีโครงสร้างพิเศษอาจไม่เข้าข่ายงานวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมตามเกณฑ์ทางเทคนิค แต่ตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคารยังคงต้องมีการแจ้งชื่อผู้ควบคุมงานต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นอยู่ดี ควรสอบถามรายละเอียดกับหน่วยงานท้องถิ่นหรือวิศวกรก่อนเริ่มงานจริง

ไม่มีใบอนุญาตวิศวกร แต่รับคุมงานเองมีความผิดไหม

การประกอบวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมโดยไม่มีใบอนุญาตจากสภาวิศวกรมีความผิดตามพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 ซึ่งมีทั้งโทษจำคุกและโทษปรับ เจ้าของบ้านที่จะให้ใครมาทำหน้าที่นี้ควรตรวจสอบใบอนุญาตให้แน่ใจก่อนมอบหมายงาน

บ้านพักอาศัยขนาดเล็กต้องมีสถาปนิกเซ็นแบบเสมอไปไหม

บ้านพักอาศัยส่วนบุคคลที่มีพื้นที่ไม่เกิน 150 ตารางเมตรโดยทั่วไปมักได้รับการยกเว้นไม่ต้องมีสถาปนิกลงนามรับรองแบบ แต่กฎเกณฑ์อาจเปลี่ยนแปลงได้ตามพื้นที่และลักษณะอาคาร ควรตรวจสอบกับหน่วยงานท้องถิ่นก่อนยื่นขออนุญาตก่อสร้างจริง