ถังบำบัดน้ำเสีย ขนาดเท่าไหร่ตามกฎหมาย คำนวณอย่างไรให้พอดีบ้าน

ถังบำบัดน้ำเสียในบ้าน สำคัญอย่างไรกับการสร้างบ้าน

ถังบำบัดน้ำเสียในบ้าน เป็นงานระบบที่เจ้าของบ้านหลายคนปล่อยให้ผู้รับเหมาเลือกขนาดเอง โดยไม่ได้ตรวจสอบว่าตรงตามเกณฑ์ที่ใช้จริงหรือไม่ ทั้งที่ถังบำบัดขนาดเล็กเกินไปเมื่อเทียบกับจำนวนคนในบ้าน จะทำให้น้ำเสียบำบัดไม่ทัน เกิดกลิ่น และท่อน้ำทิ้งอุดตันบ่อยกว่าปกติ ปัญหานี้มักปรากฏชัดหลังย้ายเข้าอยู่แล้วหลายเดือน ซึ่งแก้ไขยากกว่าตรวจสอบตั้งแต่ตอนออกแบบมาก

ในพื้นที่อีสานอย่างโคราชและร้อยเอ็ด บ้านจำนวนมากยังไม่ได้เชื่อมต่อกับระบบบำบัดน้ำเสียรวมของเทศบาล ทำให้ถังบำบัดน้ำเสียประจำบ้านเป็นระบบหลักที่ต้องพึ่งพาตลอดอายุการใช้งานบ้าน ไม่ใช่แค่ทางเลือกเสริม บ้านในเขตเขาใหญ่และปากช่องที่อยู่นอกเขตเทศบาลก็อยู่ในสถานการณ์เดียวกัน

การเลือกขนาดถังบำบัดจึงไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิคของผู้รับเหมา แต่เป็นเรื่องที่มีข้อกำหนดทางกฎหมายเข้ามาเกี่ยวข้องโดยตรง เจ้าของบ้านจึงควรรู้เกณฑ์เบื้องต้นไว้ก่อนเซ็นอนุมัติแบบระบบสุขาภิบาล เพื่อให้ตั้งคำถามกับผู้ออกแบบได้ตรงจุดตั้งแต่ต้น

กฎหมายกำหนดเรื่องถังบำบัดน้ำเสียในบ้านไว้อย่างไร

กฎกระทรวงฉบับที่ 71 (พ.ศ. 2566) กำหนดให้การก่อสร้างหรือดัดแปลงอาคารประเภทที่พักอาศัย เช่น บ้านเดี่ยว บ้านแฝด ห้องแถว และตึกแถว ต้องมีส่วนเกรอะและส่วนบำบัดน้ำเสียเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด (อ้างอิงจากกฎกระทรวงฉบับที่ 71) ข้อกำหนดนี้ใช้กับบ้านสร้างใหม่และบ้านที่ดัดแปลงต่อเติมในลักษณะที่กระทบระบบระบายน้ำเสียเดิมด้วย

นอกจากนี้ ประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากอาคารบางประเภทและบางขนาด ยังกำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งที่ปล่อยออกจากระบบบำบัดของบ้านพักอาศัย ซึ่งกรมควบคุมมลพิษเป็นหน่วยงานที่ดูแลมาตรฐานนี้ (อ้างอิงจากกรมควบคุมมลพิษ)

ในทางปฏิบัติ เทศบาลหรือ อบต. ที่รับพิจารณาแบบขออนุญาตก่อสร้างมักขอดูรายละเอียดระบบบำบัดน้ำเสียในแบบก่อสร้างประกอบการอนุมัติด้วย ไม่ใช่แค่ตรวจแบบโครงสร้างอย่างเดียว หากแบบที่ยื่นไม่มีรายละเอียดส่วนนี้ เจ้าหน้าที่อาจให้แก้ไขแบบก่อนออกใบอนุญาตให้

คำนวณขนาดถังบำบัดน้ำเสียในบ้านอย่างไร

สูตรพื้นฐานที่ใช้คำนวณขนาดถังบำบัดน้ำเสีย คือ ปริมาณการใช้น้ำเฉลี่ยต่อคนต่อวัน คูณจำนวนคนในบ้าน คูณระยะเวลาเก็บกัก บวกด้วยปริมาตรสำรองสำหรับเก็บตะกอน จะได้ขนาดถังบำบัดเป็นลิตรโดยประมาณ

ระยะเวลาเก็บกักในถังเกรอะและถังกรองไร้อากาศที่นิยมใช้กันทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 1.5 ถึง 2 วันโดยประมาณ ส่วนปริมาณการใช้น้ำเฉลี่ยต่อคนต่อวันที่ใช้ในการคำนวณมักอยู่ที่ประมาณ 200 ลิตรต่อคนต่อวันโดยประมาณ ตัวเลขทั้งสองนี้เป็นค่ามาตรฐานที่ใช้กันทั่วไปในการประมาณการเบื้องต้น

ปริมาตรสำรองสำหรับเก็บตะกอนที่นิยมใช้ในการคำนวณอยู่ที่ประมาณ 100 ลิตรโดยประมาณ เพื่อรองรับตะกอนที่สะสมก่อนถึงรอบสูบตะกอนครั้งถัดไป ตัวเลขนี้อาจปรับเพิ่มขึ้นได้หากต้องการยืดระยะเวลาระหว่างการสูบตะกอนแต่ละครั้ง

ตัวอย่างคำนวณขนาดถังบำบัดสำหรับบ้าน 5 คน

สมมติบ้านหลังหนึ่งมีผู้อยู่อาศัย 5 คน ใช้น้ำเฉลี่ยคนละ 200 ลิตรต่อวันโดยประมาณ คูณด้วยระยะเวลาเก็บกัก 1.5 วัน จะได้ 1,500 ลิตร บวกปริมาตรสำรองเก็บตะกอนอีก 100 ลิตร รวมเป็นขนาดถังบำบัดประมาณ 1,600 ลิตรโดยประมาณ

หากบ้านมีผู้อยู่อาศัยมากกว่านี้ เช่น 7 ถึง 8 คน ควรคำนวณใหม่ตามจำนวนคนจริง เพราะขนาดถังที่คำนวณจากคน 5 คนจะเล็กเกินไปสำหรับครอบครัวใหญ่ ทำให้บำบัดน้ำเสียไม่ทันในวันที่มีคนใช้น้ำพร้อมกันมาก ควรเผื่อจำนวนคนในอนาคตไว้ด้วย เช่น กรณีมีสมาชิกครอบครัวเพิ่มขึ้นหรือมีแขกมาพักอาศัยเป็นประจำ

ตัวเลขจากสูตรคำนวณนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้น ตัวเลขที่แม่นยำที่สุดควรตรวจสอบกับสเปกของถังบำบัดสำเร็จรูปแต่ละยี่ห้อที่เลือกใช้จริง เพราะแต่ละยี่ห้อออกแบบประสิทธิภาพการบำบัดภายในถังไม่เหมือนกัน และบางยี่ห้อมีตารางแนะนำขนาดตามจำนวนผู้ใช้งานแนบมาให้เลือกโดยตรงอยู่แล้ว

เลือกติดตั้งถังบำบัดตอนไหนของขั้นตอนก่อสร้างบ้าน

ถังบำบัดน้ำเสียส่วนใหญ่เป็นถังฝังใต้ดิน จึงต้องกำหนดตำแหน่งและขนาดไว้ตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบระบบสุขาภิบาล และวางท่อร้อยไว้ก่อนเทพื้นชั้นล่าง ไม่ใช่มาคิดตำแหน่งเอาตอนใกล้ส่งมอบบ้าน

ตำแหน่งที่วางถังบำบัดควรคำนึงถึงเส้นทางที่รถสูบตะกอนจะเข้าถึงได้สะดวกในอนาคตด้วย โดยเฉพาะบ้านในที่ดินแปลงใหญ่ของอีสานที่มักมีพื้นที่รอบบ้านกว้าง แต่บางจุดรถสูบเข้าไม่ถึงหากไม่วางแผนทางเข้าไว้ล่วงหน้า การแก้ปัญหาทางเข้ารถสูบภายหลังมักต้องขุดรื้อพื้นที่ที่จัดสวนหรือปูพื้นไปแล้ว

ก่อนขอตรวจรับบ้านหรือขอเลขที่บ้าน ควรตรวจสอบว่าระบบบำบัดน้ำเสียที่ติดตั้งจริงตรงตามแบบที่ยื่นขออนุญาตและได้มาตรฐานน้ำทิ้งตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหรือไม่ เพราะการแก้ไขระบบใต้ดินหลังปิดหน้างานแล้วมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าตรวจสอบตั้งแต่ช่วงก่อสร้างมาก

สรุปก่อนเลือกขนาดถังบำบัดน้ำเสียให้บ้าน

ขนาดถังบำบัดน้ำเสียที่เหมาะสมต้องคำนวณจากจำนวนคนในบ้านจริง ไม่ใช่เลือกตามขนาดที่ร้านค้าแนะนำเป็นมาตรฐานเดียวสำหรับทุกบ้าน เพราะบ้านแต่ละหลังมีจำนวนผู้อยู่อาศัยและพฤติกรรมการใช้น้ำต่างกัน การเลือกถังขนาดเดียวกันสำหรับทุกบ้านโดยไม่คำนวณ อาจทำให้บางบ้านได้ถังที่เล็กเกินความจำเป็นจริง

ทีม OBILIS ช่วยคำนวณขนาดถังบำบัดน้ำเสียให้เหมาะกับจำนวนสมาชิกในบ้านแต่ละหลังตั้งแต่ขั้นตอนออกแบบระบบสุขาภิบาล เพื่อไม่ให้ต้องแก้ไขหรือเปลี่ยนถังภายหลังบ้านสร้างเสร็จแล้ว

ถ้าอยากเห็นตัวเลขของบ้านหลังที่คุณวางแผนไว้จริง ๆ ลองคำนวณราคาบ้านเบื้องต้นดูก่อนได้ หรือติดต่อทีมงานเพื่อขอประเมินจากแบบบ้านและที่ดินจริงของคุณ

ไม่ว่าจะสร้างบ้านกับใคร ควรขอให้ผู้ออกแบบระบุขนาดถังบำบัดพร้อมสูตรคำนวณไว้ในแบบก่อสร้างอย่างชัดเจน และตรวจสอบว่าเป็นไปตามกฎกระทรวงฉบับที่ 71 ก่อนเริ่มงานระบบสุขาภิบาล

เรื่องนี้ทีมงานเจอหน้างานบ่อย ถ้าอยากปรึกษาก่อนตัดสินใจ ดูขอบเขตงานได้ที่หน้าทีมรับสร้างบ้านในโคราช

คำถามที่พบบ่อย

ถังบำบัดสำเร็จรูปกับถังบำบัดหล่อในที่ต่างกันอย่างไร

ถังบำบัดสำเร็จรูปผลิตจากโรงงานตามมาตรฐาน ติดตั้งง่ายและเร็วกว่า ส่วนถังบำบัดหล่อในที่ก่อสร้างหน้างานด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก ใช้เวลานานกว่าแต่ปรับขนาดได้ตามพื้นที่หน้างานจริง ทั้งสองแบบต้องคำนวณขนาดให้ตรงตามจำนวนผู้ใช้งานเช่นเดียวกัน

ถังบำบัดน้ำเสียต้องสูบตะกอนบ่อยแค่ไหน

ความถี่ในการสูบตะกอนขึ้นอยู่กับขนาดถัง จำนวนผู้ใช้งาน และปริมาตรสำรองเก็บตะกอนที่ออกแบบไว้ โดยทั่วไปควรตรวจสอบสภาพถังเป็นระยะและสูบตะกอนเมื่อสังเกตว่าน้ำเสียระบายช้าลงกว่าปกติ

บ้านที่ต่อท่อน้ำเสียเข้าระบบบำบัดกลางของหมู่บ้าน ยังต้องมีถังบำบัดไหม

ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของระบบบำบัดกลางนั้น บางโครงการยังกำหนดให้แต่ละบ้านมีถังเกรอะเบื้องต้นก่อนปล่อยเข้าท่อรวม เพื่อลดภาระของระบบบำบัดกลาง จึงควรตรวจสอบกับผู้ดูแลระบบส่วนกลางของโครงการก่อนตัดสินใจไม่ติดตั้ง