วางบ้านหันทิศไหน ให้บ้านเย็นและประหยัดค่าไฟทั้งปี

ทิศของบ้านมีผลกับความร้อนมากแค่ไหน

การวางบ้านหันทิศไหนเป็นการตัดสินใจครั้งเดียวที่อยู่กับบ้านไปตลอดอายุการใช้งาน เปลี่ยนสีทาบ้านได้ เปลี่ยนแอร์ได้ แต่หมุนบ้านไม่ได้ บ้านสองหลังที่ใช้แบบเดียวกัน วัสดุเหมือนกัน แต่วางคนละทิศ อุณหภูมิในห้องช่วงบ่ายต่างกันได้หลายองศา และความต่างนั้นคือค่าไฟที่จ่ายต่างกันทุกเดือน

ความร้อนเข้าบ้านสามทางหลัก คือแดดที่ส่องผ่านกระจก แดดที่ตกบนผนังทึบแล้วค่อยถ่ายเข้ามา และหลังคาที่รับแดดทั้งวัน ในสามทางนี้ กระจกกับผนังคือส่วนที่ทิศบ้านควบคุมได้โดยตรง ส่วนหลังคารับแดดทุกทิศอยู่แล้ว ต้องแก้ด้วยฉนวนและช่องระบายอากาศใต้หลังคาแทน

พื้นที่อย่างโคราชและร้อยเอ็ดมีแดดจัดเกือบทั้งปี ฤดูร้อนอุณหภูมิกลางแจ้งขึ้นไปเกินสามสิบแปดองศาเป็นเรื่องปกติ บ้านที่วางทิศพลาดจะรู้สึกได้ตั้งแต่ปีแรก และมักจบที่การติดแอร์เพิ่มหรือเปิดแอร์นานขึ้น ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่มีใครใส่ไว้ในงบก่อสร้าง

แดดทิศไหนร้อนที่สุด และบ้านควรหันหน้าไปทางไหน

ในประเทศไทย ทิศตะวันตกคือทิศที่ร้อนที่สุด เพราะแดดบ่ายมาในมุมต่ำ ส่องเข้าผนังและกระจกตรง ๆ ในช่วงที่อากาศร้อนสะสมมาทั้งวันแล้ว ทิศใต้ร้อนรองลงมาโดยเฉพาะช่วงปลายปีที่ดวงอาทิตย์อ้อมใต้ ส่วนทิศตะวันออกรับแดดเช้าซึ่งยังไม่ร้อนมากและหมดไปก่อนเที่ยง ทิศเหนือรับแดดน้อยที่สุดเกือบตลอดปี

หลักการที่วิศวกรและสถาปนิกใช้จึงตรงไปตรงมา คือให้ด้านยาวของบ้านหันไปทางทิศเหนือและทิศใต้ แล้วให้ด้านสั้นรับทิศตะวันออกกับตะวันตก พูดง่าย ๆ คือให้ผนังที่โดนแดดแรงมีพื้นที่น้อยที่สุด ห้องที่ต้องการแสงและอยู่นานควรอยู่ฝั่งเหนือ ส่วนฝั่งตะวันตกควรเป็นผนังทึบหรือพื้นที่ที่ไม่ค่อยได้ใช้

คำว่าบ้านหันหน้าทิศไหนกับความร้อนไม่ใช่เรื่องเดียวกันเสมอไป หน้าบ้านที่มีประตูใหญ่และหน้าต่างเยอะควรหลบทิศตะวันตก แต่ถ้าถนนอยู่ทางตะวันตกจนต้องหันหน้าบ้านไปทางนั้น ก็ยังทำได้โดยยื่นชายคาให้ยาว ทำระเบียงหรือโรงรถบังไว้ และลดพื้นที่กระจกด้านนั้นลง

ลมอีสานมาทางไหน วางช่องเปิดอย่างไรให้ลมผ่าน

ลมประจำถิ่นในอีสานมีสองช่วงใหญ่ ฤดูร้อนถึงฤดูฝนลมมาจากทิศใต้และตะวันตกเฉียงใต้ ฤดูหนาวลมเปลี่ยนมาจากทิศเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือ ถ้าบ้านมีช่องเปิดรับลมทางใต้และมีทางให้ลมออกทางเหนือ บ้านจะได้ลมเกือบทั้งปีโดยไม่ต้องพึ่งพัดลม

ลมต้องมีทั้งทางเข้าและทางออกถึงจะไหลได้ หน้าต่างบานเดียวบนผนังฝั่งเดียวแทบไม่ช่วยอะไร วิธีที่ใช้ได้จริงคือวางหน้าต่างให้ตรงกันคนละฝั่งของห้องหรือของบ้าน และให้ช่องทางออกอยู่สูงกว่าช่องทางเข้าเล็กน้อย เพราะอากาศร้อนลอยขึ้น ช่องระบายเหนือประตูหรือช่องลมใต้หลังคาช่วยดันอากาศร้อนออกไปได้ดี

สิ่งที่คนมักลืมคือสิ่งกีดขวางรอบบ้าน รั้วทึบสูง บ้านข้างเคียง หรือกำแพงโรงรถที่ตั้งขวางทางลมใต้ ทำให้ช่องเปิดที่ออกแบบมาดีกลายเป็นหน้าต่างรับความร้อนเฉย ๆ ตอนวางผังจึงต้องดูทั้งแปลง ไม่ใช่ดูแค่ตัวบ้าน

จัดห้องตามทิศ ห้องไหนควรอยู่ตรงไหน

ห้องนอนคือห้องที่ใช้แอร์นานที่สุด จึงควรอยู่ฝั่งเหนือหรือตะวันออก ห้องนอนที่อยู่ทิศตะวันตกจะสะสมความร้อนไว้ในผนังทั้งบ่าย พอค่ำแอร์ต้องทำงานหนักเป็นชั่วโมงกว่าจะเย็น นี่คือสาเหตุที่บ้านบางหลังเปิดแอร์ยี่สิบห้าองศาแล้วยังไม่รู้สึกเย็นสักที

ครัว ห้องน้ำ บันได โรงรถ และห้องเก็บของ คือห้องที่ไม่ต้องการความเย็นหรือมีคนอยู่ไม่นาน กลุ่มนี้เหมาะจะวางไว้ฝั่งตะวันตกและใต้เพื่อทำหน้าที่เป็นกันชนความร้อนให้ห้องอื่น ครัวไทยที่ทำอาหารร้อนควรอยู่ปลายลมด้วย เพื่อไม่ให้กลิ่นและความร้อนถูกพัดเข้าบ้าน

ห้องนั่งเล่นและห้องอาหารที่ใช้ช่วงกลางวันถึงเย็นควรได้แสงธรรมชาติจากทิศเหนือ เพราะเป็นแสงนุ่มที่ไม่ร้อน เปิดไฟกลางวันน้อยลง และมองออกไปสวนได้โดยไม่แสบตา ถ้าจะมีระเบียงหรือชานนั่งเล่นนอกบ้าน ฝั่งตะวันออกจะใช้ได้ดีช่วงเย็นเพราะตัวบ้านบังแดดให้

ที่ดินบังคับให้หันทิศไม่ดี แก้อย่างไร

ที่ดินส่วนใหญ่ไม่ได้ให้ทิศที่สมบูรณ์แบบ แปลงหน้าแคบยาวลึกที่ถนนอยู่ทิศตะวันตก หรือแปลงที่วิวสวยอยู่ทางใต้ เป็นเรื่องที่เจอบ่อยในโครงการจัดสรรรอบเมืองโคราชและที่ดินบนเนินแถวปากช่อง กรณีแบบนี้ไม่ต้องฝืนหมุนบ้าน แต่ต้องแก้ด้วยการออกแบบ

เครื่องมือหลักคือชายคาและระแนงบังแดด แดดทิศใต้มาจากมุมสูง ชายคายื่นออกไปตามระยะที่คำนวณไว้ก็บังได้เกือบหมด แต่แดดทิศตะวันตกมาจากมุมต่ำ ชายคาอย่างเดียวไม่พอ ต้องใช้ระแนงแนวตั้ง ต้นไม้ใหญ่ หรือผนังสองชั้นที่มีช่องอากาศตรงกลางช่วย ผนังก่ออิฐสองชั้นด้านตะวันตกเป็นวิธีที่ช่างอีสานใช้กันมานานและยังได้ผลดี

อีกทางคือเลือกวัสดุตามทิศ ผนังฝั่งที่โดนแดดแรงใช้อิฐมวลเบาหรือมีฉนวนเสริม กระจกฝั่งนั้นใช้กระจกตัดแสงหรือลดขนาดลง ส่วนฝั่งเหนือใช้กระจกใสบานใหญ่ได้เต็มที่ การแยกสเปกตามทิศแบบนี้ไม่ได้ทำให้งบเพิ่มมาก เพราะไปเพิ่มเฉพาะด้านที่จำเป็น

ทิศบ้านกับค่าไฟ ต่างกันจริงแค่ไหนในระยะยาว

ค่าไฟของบ้านในอีสานส่วนใหญ่มาจากแอร์ และแอร์ทำงานหนักตามความร้อนที่สะสมในบ้าน บ้านที่วางทิศดี มีชายคาพอ และรับลมได้ จะเปิดแอร์ช้ากว่าและปิดได้เร็วกว่า เจ้าของบ้านหลายรายเล่าตรงกันว่าห้องฝั่งเหนือกับห้องฝั่งตะวันตกในบ้านเดียวกัน ค่าไฟต่างกันชัดเจนแม้ใช้แอร์ขนาดเท่ากัน

ตัวเลขที่ต่างกันต่อเดือนอาจดูไม่มาก แต่บ้านหลังหนึ่งอยู่กันยี่สิบสามสิบปี ส่วนต่างเล็กน้อยทุกเดือนรวมกันเป็นเงินหลายหมื่นถึงหลักแสนบาทโดยประมาณ ขึ้นกับขนาดบ้านและพฤติกรรมการใช้ ที่สำคัญคือส่วนต่างนี้ได้มาฟรีตั้งแต่ตอนวางผัง ไม่ต้องซื้ออุปกรณ์อะไรเพิ่ม

การวางทิศบ้านจึงเป็นเรื่องที่ต้องคุยกันตั้งแต่ก่อนเขียนแบบ ไม่ใช่หลังจากเลือกแบบบ้านสำเร็จแล้วค่อยเอาไปวางบนที่ดิน ทีมงาน OBILIS จะลงดูที่ดินจริงเพื่อดูทิศแดด ทางลม และสิ่งกีดขวางรอบแปลงก่อนวางผัง เพื่อให้แบบบ้านที่ออกมาเหมาะกับแปลงนั้นจริง ๆ ไม่ใช่แบบที่สวยบนกระดาษแต่ร้อนเมื่ออยู่จริง

หากอยากประเมินงบเบื้องต้นก่อนคุยกับใคร ลองใช้เครื่องคำนวณราคาสร้างบ้านของเรา หรือติดต่อทีม OBILIS เพื่อนัดคุยรายละเอียดที่ดินของคุณ

บทความที่เกี่ยวข้อง: บ้านสำหรับพ่อแม่วัยเกษียณ ออกแบบอย่างไรให้อยู่สบายไปอีก 20 ปี

คำถามที่พบบ่อย

บ้านหันหน้าทิศเหนือดีที่สุดเสมอไปไหม

ไม่เสมอไป หลักสำคัญคือให้ผนังด้านยาวและห้องที่ใช้บ่อยหลบทิศตะวันตก ส่วนหน้าบ้านจะหันทิศไหนขึ้นกับถนนและรูปแปลง บ้านหันหน้าทิศตะวันออกหรือใต้ก็อยู่สบายได้ถ้าจัดห้องและชายคาถูกต้อง

ถ้าที่ดินหันหน้าทิศตะวันตก จำเป็นต้องซื้อแปลงใหม่ไหม

ไม่จำเป็น แก้ด้วยการวางโรงรถ ระเบียง หรือห้องที่ไม่ใช้บ่อยไว้ด้านหน้า ลดกระจกฝั่งนั้น ยื่นชายคาให้ยาว และใช้ระแนงหรือต้นไม้บังแดดบ่าย บ้านจำนวนมากในโคราชสร้างบนแปลงแบบนี้และอยู่สบายได้

ทิศบ้านกับหลักฮวงจุ้ยหรือความเชื่อขัดกันต้องทำอย่างไร

ส่วนใหญ่ประนีประนอมได้ เพราะความเชื่อมักกำหนดทิศหน้าบ้านหรือตำแหน่งประตูหลัก ขณะที่เรื่องความร้อนเน้นที่ผนังด้านยาวและตำแหน่งห้องนอน สถาปนิกสามารถจัดผังให้ตอบทั้งสองเรื่องได้ถ้าบอกเงื่อนไขตั้งแต่แรก